به نام خدا

دکتر رامین اسدی

فوق تخصص غدد و متابولیسم کودکان – استادیار دانشگاه 

«مخصوص بیماران دیابتی»

دیابت  در کودکان                  (صفحه یک)

 

دیابت نوع یک  نزدیک به ۱۵ میلیون نفر را بر روی زمین مبتلا نموده است و سالیانه نیز به این تعداد اضافه میشود .

این بیماری در پسر و دختر شیوع یکسانی دارد و ربطی به سطح اجتماعی یا فرهنگی بیماران ندارد .

افزایش شیوع را در دو سن ۵ تا ۷ سال و سن بلوغ داریم و ژنتیک نقش کمی در ایجاد این نوع دیابت دارد . 

علت

هنوز علت دقیق بیماری مشخص نیست ولی یک سری عوامل مثل بیماریهای ویروسی یا سرخجه مادرزادی  ، اختلالاتی در ترشح و تولید انسولین، استرس های روانی  و شروع زودهنگام شیر گاو در تغذیه کودک را موثر دانستند و لذا شیر مادر میتواند نقش محافظتی داشته باشد .

علایم

از علایم این بیماری نوشیدن زیاد آب و ادرار زیاد ، تشنگی ، کاهش وزن و احساس بوی  کتون (استون)در بچه میباشد به همراه قند بالای ناشتا(بیش از 126mg/dl) و قند ۲ ساعت پس از غذا بالا(بیش از 200mg/dl) 

اگر بیماری تشخیص داده نشود منجر به بیماری خطرناک کتواسیدوز (اسیدی شدن خون ) و کم آبی شدید میشود و تهدید کننده حیات می باشد. 

درمان

در حال حاضر تنها درمان موثر برای دیابت نوع یک استفاده از انسولین تزریقی میباشد ودرمان با داروهای خوراکی، داروهای گیاهی ، رژیم درمانی و پیوند پانکراس موثر نیست. 

توصیه میشود از روش درمانی جدید با استفاده از انسولینهای قلمی  در سن بالای دو سال استفاده شود 

در این روش بیمار از یک انسولین طولانی اثر به عنوان انسولین پایه استفاده میکند به نام انسولین گلارژین (لانتوس) و در هر وعده غذایی با محاسبه مواد غذایی خورده شده از انسولین کوتاه اثر استفاده میکند به نام آسپارت یا نوورپید 

از فواید این روش میتوان موارد زیر را ذکر نمود

• استفاده و حمل راحت 

• احتمال  افت قند(هایپوگلیسمی) بسیار کمتر نسبت به انسولینهای قدیمی NPH  و ریگولار 

• کنترل مناسب قند خون و هموگلوبین A1c

• تنظیم مناسب قند خون بسیار شبیه به مکانیسم طبیعی بدن 

(صفحه دوم)

از روشهای درمانی دیگر استفاده از پمپ های انسولین میباشد که هر چند هزینه بالاتری دارند ولی در کنترل قند خون مانند انسولینهای قلمی موثر میباشند.                                                                   

                                                                                         

توجه: توصیه میشود بیماران تا پیدا شدن روشهای درمانی جدید تر قند خون را به خوبی با انسولین کنترل نمایند تا دچار عوارض این بیماری نشوند. 

 

انسولین  طولانی اثر لانتوس (گلارژین)

به عنوان انسولین پایه تزریق میشود و طول اثر ۲۴ ساعته دارد و صبح ناشتا یک بار تزریق میشود  البته در برخی از کودکان اثر انسولین ۱۲ ساعت بیشتر طول نمیکشد و مجبور به دوبار تزریق در طول روز می شویم.

 

انسولین  کوتاه اثر نوورپید(آسپارت)

اثر انسولین ۱۵ دقیقه پس از تزریق شروع میشود و ۱تا ۲ ساعت بعد به اوج میرسد و ظرف ۳ تا ۴ ساعت اثرش از بین میرود. 

این انسولین بر اساس محاسبه غذای خورده شده در هر وعده تزریق میشود و میتوان بلافاصله  پس از خوردن غذا تزریق نمود.

 

نگهداری انسولین ها

تا زمانی که استفاده نشده در قسمت پایین یخچال جایی که یخ نزند نگهداری شود و اگر استفاده شد تا ۲۸ روز در فضای آزاد قابل نگهداری میباشد.قبل از تزریق، انسولین را از یخچال بیرون آورده و نیم ساعت در دمای محیط قرار دهید . زیرا تزریق انسولین سرد دردناک است.  

 

میزان نیاز به انسولین لانتوس  و تنظیم دوز آن 

مقدار انسولین روزانه ممکن است هر روز با توجه به قند خون تغییر کند و مقدار ثابتی نیست و والدین باید آنرامحاسبه کنند.

اگر یک بار در روز و ناشتا لانتوس تزریق میشود باید قند خون ناشتای صبح روز بعد را ملاک تنظیم دوز قرار داد اگر قند خون  بالای قند  هدف بود در بچه کوچک   یک واحد و در بچه بررگتر دو واحد  به دوز انسولین اضافه میکنیم و اگر قند پایین بود همین مقدار را کم میکنیم . 

قند خون ناشتای صبح و قند خون ناشتای روز(۴ساعت ناشتا) تحت تاثیر لانتوس میباشد 

میزان نیاز به انسولین نوورپید و تنظیم دوز آن

برای محاسبه مقدار نیاز باید اطلاعات زیر را بدست آوریم

• میزان قند خون قبل از هر وعده غذایی

• میزان  واحد کربوهیدرات غذای خورده شده

• ضرایب 

 

                                                                                          (صفحه سه)

محاسبه: ابتدا قند قبل از غذا سنجیده  شود و به ازای هر ۱۰۰ میلی گرم بالای عدد ۱۰۰ یک مقدار انسولین بر اساس سن محاسبه میشود(دوز اصلاحیه)

کودک زیر ۵ سال ۵/۰ واحد به ازای هر ۱۰۰ میلی گرم اصلاحیه و ضریب ۵/۰ برای واحد کربوهیدرات

کودک ۵ تا ۱۲ سال ۷۵/۰ واحد

کودک بالای ۱۲ سال ۱ تا ۲/۱ واحد 

 

مثال : کودک ۷ ساله قند قبل از نهار ۳۲۵ میباشد و ۵ واحد کربوهیدرات خورده میزان انسولین نوورپید میشود تقریبا (۲*۷۵/۰=۵/۱واحد) اصلاحیه و ۵ واحد غذا معادل جمعا ۵/۶ واحد که در ضریب ۷۵/۰ ضرب میشود وعدد  ۸۷/۴ به دست می آید وعدد را گرد نموده و ۵ واحد تزریق میکنیم . 

 

اگر کودک میان وعده هم مصرف میکند باید محاسبه شود و تزریق شود 

ممکن است در روز تعداد زیادی تزریق داشته باشیم که نباید نگران بود چون دردی ندارد و مهم کنترل قند خون میباشد ۰

قند هدف 

کودک زیر ۵ سال ۱۰۰تا ۲۰۰ میلی گرم در دسی لیتر

کودک ۵ تا ۱۲ سال ۸۰ تا ۱۵۰

کودک بالای ۱۲ سال ۸۰ تا ۱۳۰ 

مقادیر کم مربوط به ناشتایی و موارد زیاد برای قند دو ساعت پس از غذا میباشد .

چک قند خون

صبح ناشتا، قبل از غذا، دو ساعت پس از غذا، ساعت ۳صبح

در ابتدا نیاز به این ۷ بار چک قند خون میباشد به تدریج نیاز به دوز اصلاحیه کم خواهد شد و میتوان چک قند خون قبل از غذا را حذف نمود .

نکته

• اگر قند خون ناشتا پایین بود (زیر قند هدف) باید انسولین لانتوس را کم کرد و تزریق نمود و هیچگاه نباید انسولین لانتوس را قطع کنیم

• اگر قند خون قبل از غذا پایین بود (زیر قند هدف) نباید انسولین نوورپید تزریق شود . 

• در شرایط بیماری و استرس قند خون بالا میرود لذا باید هر دو ساعت قند را اندازه گرفت و اصلاح نمود ( مانند دوز اصلاحیه)

• در شرایط ورزش دوز انسولین نوورپید قبل از ورزش و یا حتی دوز لانتوس  کاهش یابد و مواد خوراکی همراه داشته باشد. 

 

(صفحه چهار)

مکان تزریق

بازو:چهار انگشت از مفاصل شانه و آرنج فاصله گذاشته و در قسمت خارجی بازو به صورت عمود تزریق کنید و تا ۱۰ ثانیه نگه دارید و بعد سوزن را خارج کنید ۰

                                                                                         

 

عضله ران:  چهار انگشت با مفاصل زانو و لگن فاصله گذاشته و در قسمت خارجی عضله ران به صورت گفته شده تزریق نمایید 

دو سانت فاصله از ناف هم میشود تزریق نمود وقتی محل های بالا قابل تزریق نباشند. 

مکان تزریق را در هرسایت  تزریق تغییر دهید و هفتگی مکان تزریق در  بازو و عضله  ران را تعویض کنید.

 

 

پدیده ماه عسل

در مواردی ۱ تا ۲ ماه پس از حمله اولیه دیابت میزان نیاز به انسولین کم میشود که یک تا دو ماه یا گاها چند ماه طول میکشد 

و بعد دوباره قند بالا میرود در این مدت باید دوز انسولین را کاهش داد ولی هیچگاه قطع نکرد و با حداقل دوز انسولین درمان ادامه بابد این دوران موقتی است و دلیل بر خوب  شدن بیماری نیست و باید دائم قند خون چک شود. 

 

پدیده سوموجی

گاهی قندخون پائین می افتد و منجر به ترشح هورمون های  ضد انسولین میشود که قند را بالا میبرد لذا وقتی قند ناشتا بالا بود قند ۳ صبح را نگاه کنید اگر افت داشت این پدیده دلیل بالارفتن قند ناشتا است و شما باید دوز انسولین شب را کاهش دهید و به اشتباه دوز لانتوس صبح را زیاد نکنید.

 

هایپوگلیسمی(افت قند خون)

افت قند منجر به علایم زیر میشود  رنگ پریدگی، لرزش ، عرق سرد، اختلال حواس ، کابوس ، پرخاشگری، طپش قلب ، خیره شدن، سردرد صبحگاهی ، تشنج و کوما 

اگر کودک هوشیار است باید مواد شیرین بخورد مثل آب قند یا بهتر از آن محلول آب و پودر گلوکز،اگر کودک بیهوش است و یا در حال تشنج است  از آمپول گلوکاگون (زیر بیست کیلو نصف آمپول و بالای بیست کیلو کامل  زیر جلدی)  استفاده  شود  و اگر گلوکاگون در دسترس نبود محلول آب و پودر گلوکز را تنقیه کنید (از طریق مقعد وارد روده شود)

 

 

 

                                                                        

 

تماس با ما

ارتباطات:

  • تلفن ثابت(کد 021): ۲۲۲۵۵۲۱۸ و ۲۳0۴۶۳۹۶
  • موبایل: 09352282092
  • ایمیل: raminasadi_md@yahoo.com
  • آدرس: بیمارستان حضرت علی اصغر(ع)، تهران، خیابان وحید دستگردی
  • مکان جغرافیایی: {عرض: 35.7673991 و طول: 51.4257856}
  • صفحات اجتماعی:

  • فیسبوک
  • توئیتر
  • لینکداین
  • اینستاگرام